Τι είναι το φαινόμενο της “γρήγορης μόδας”

Καθώς ο πλανήτης μας οδεύει προς την κλιματική καταστροφή, πολλοί από τους ανθρώπους προσπαθούν να αλλάξουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες. Όταν όμως έρχεται η ώρα να αγοράσουν ένα ρούχο, παθαίνουν σοκ από το καρτελάκι με την τιμή. Γνωρίζουν ότι κάποιες μάρκες είναι καλύτερες και πιο φιλικές προς το περιβάλλον, όμως μπορούν να πληρώσουν 300 ευρώ για ένα μπουφάν ή 250 για ένα φόρεμα; Τί πραγματικά πληρώνουν;

Αυτές είναι μερικές από τις ερωτήσεις που κάνουν. Από τη μία πλευρά θέλουν να σταματήσουν τη fast fashion και από την άλλη επιστρέφουν στο Shein επειδή οι φιλικές προς το περιβάλλον μάρκες είναι πολύ ακριβότερες.

Η γρήγορη μόδα έχει παραμορφωτικές συνέπειες

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η γρήγορη μόδα έχει διαστρεβλώσει την πραγματικότητα για το πόσο κοστίζουν τα ρούχα. Το 1960, τα αμερικανικά νοικοκυριά ξόδευαν περισσότερο από το 10% του εισοδήματός τους σε ρούχα και παπούτσια, ποσό που θα ανερχόταν σε περίπου 4.000 δολάρια σήμερα. Το τρέχον ποσοστό είναι μόλις 3,5%, κάτι λιγότερο από 1.800 δολάρια. Αλλά ενώ το 1960 με αυτά τα χρήματα αγόραζαν 25 ρούχα, σήμερα αγοράζουν 70.

Πώς γίνεται να ξοδεύουμε τα μισά και να παίρνουμε τριπλάσια σχεδόν ρούχα;

Το επιχειρηματικό μοντέλο εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1980 με πρωτοπόρους την H&M και τη Zara που δημιούργησαν παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού για να αναδεικνύουν τις τελευταίες τάσεις της μόδας. Χρησιμοποιώντας εργοστάσια στο εξωτερικό, με εργαζόμενους και συνθετικά υλικά χαμηλού κόστους, μπόρεσαν να μειώσουν τις τιμές. Η προσέγγιση αποδείχθηκε απίστευτα κερδοφόρα.

Οι μητρικές εταιρείες τόσο της H&M όσο και της Zara συγκαταλέγονται στις πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις στη βιομηχανία της μόδας. Και ενώ έχουν βρει τρόπους να μειώσουν το κόστος κατασκευής ενός ρούχου, το περιθώριο κέρδους τους είναι συνήθως πάνω από 10%, ποσοστό υψηλότερο από εκείνο των αντίστοιχων βιώσιμων επιλογών.

Το επιχειρηματικό μοντέλο fast-fashion είναι τόσο επικερδές που μισό αιώνα αργότερα είναι πλέον ο κανόνας. Οι περισσότερες μάρκες χρησιμοποιούν αλυσίδες εφοδιασμού στα πρότυπα της γρήγορης μόδας, ενώ νεότερες εταιρείες όπως το Temu και το Shein παράγουν σε όγκους και ταχύτητες που δεν έχουμε ξαναδεί.

Γιατί λοιπόν τα βιώσιμα ρούχα είναι τόσο ακριβά;

Η βιομηχανία της γρήγορης μόδας στήριξε την παραγωγή ης σε εργοστάσια χαμηλού κόστους στο εξωτερικό ενώ με την πάροδο των χρόνων η τιμή κατασκευής ρούχων είχε πτωτική πορεία. Υπολογίζεται ότι μόνο το 2% των εργαζομένων στη βιομηχανία της γρήγορης μόδας αμείβονται με ημερομίσθιο. Στο Μπαγκλαντές, μέχρι πέρυσι, ο κατώτατος μισθός ήταν 72,50 $ το μήνα -και αυξήθηκε στα 113 από φέτος. Το κόστος εργασίας είναι τόσο χαμηλό που αποτελεί ένα πολύ μικρό ποσοστό του συνολικού κόστους του ρούχου. Το 70% του κόστους είναι το ύφασμα και σχεδόν το 30% πηγαίνει σε μεταφορές, δασμούς και φόρους.

Οι μάρκες συχνά πιέζουν τα εργοστάσια να βρουν τρόπους να πληρώνουν τους εργαζομένους ακόμη λιγότερο από τον νόμιμο κατώτατο μισθό, απειλώντας να μεταφέρουν την επιχείρησή τους αλλού εάν δεν βρουν τον τρόπο. Εκείνα με τη σειρά τους μειώνουν τους μισθούς των εργαζομένων όταν κάνουν λάθη για παράδειγμα, για να συμμορφωθούν με τις οδηγίες.

Οι αειφόρες μάρκες μόδας δίνουν προτεραιότητα στην πληρωμή δίκαιων μισθών, πράγμα που συχνά σημαίνει ότι υπερβαίνουν τις νόμιμες απαιτήσεις και θέτουν τα δικά τους όρια σε αυτό που θεωρούν ικανοποιητικό μισθό. Αλλά οι υψηλότερες αμοιβές σημαίνουν επίσης ότι η τιμή του ρούχου ανεβαίνει.

Δυο φορές το φόρεσα και χάλασε

Η ποιότητα των ρούχων που συχνά διαμαρτυρόμαστε ότι έχει μειωθεί, ευθύνεται επίσης στη γρήγορη μόδα που πιέζει για χαμηλότερες τιμές. Δεδομένου ότι το ύφασμα αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του κόστους ενός ρούχου, ο γρηγορότερος τρόπος για να μειωθεί η τιμή του είναι να μειωθεί η ποιότητα και η ποσότητα του υφάσματος που χρησιμοποιείται. Να αφαιρεθούν οι τσέπες ή να χρησιμοποιήσουν υφάσματα χαμηλότερης ποιότητας γνωρίζοντας ότι θα χαλάσουν γρήγορα;

Σήμερα, υπολογίζεται ότι το 60% των ρούχων κατασκευάζεται από συνθετικά υλικά -υφάσματα που προέρχονται από ορυκτά καύσιμα- επειδή είναι πολύ φθηνά. Τα ρούχα που κατασκευάζονται με υφάσματα χαμηλής ποιότητας δεν είναι φτιαγμένα για να διαρκούν με αποτέλεσμα οι πελάτες να τα αντικαθιστούν γρήγορα, γεγονός που οδηγεί σε άλλα προβλήματα. Σε αντίθεση με τα οργανικά υφάσματα όπως το μαλλί και το βαμβάκι, τα συνθετικά δεν βιοδιασπώνται και έτσι θα μείνουν για πάντα στις χωματερές μολύνοντας με μικροπλαστικά.

Πολλές βιώσιμες μάρκες επιλέγουν καλύτερα, πιο ανθεκτικά υφάσματα, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών ινών κάτι που κοστίζει ακριβότερα. Το βαμβάκι κοστίζει 25% περισσότερο από τον πολυεστέρα, το δε πιστοποιημένο βιολογικό βαμβάκι κοστίζει έως και 30% περισσότερα από το βαμβάκι που εκτρέφεται παραδοσιακά.

Δεν μου στρώνει καλά

Έχετε παρατηρήσει ότι τα ρούχα δεν στρώνουν τόσο καλά επάνω μας όσο παλιά; Σωστά έχετε παρατηρήσει, αυτό δεν είναι τυχαίο. Πριν τη γρήγορη μόδα, κάθε ρούχο περνούσε από πολλά μοντέλα πριν βεβαιωθεί ότι ταιριάζει καλά σε κάθε μέγεθος και σώμα. Αλλά για να βγουν τα προϊόντα στην αγορά πιο γρήγορα και με χαμηλότερο κόστος, οι μάρκες άρχισαν να παρακάμπτουν αυτό το στάδιο, ελπίζοντας απλώς για το καλύτερο και συνυπολογίζοντας το κόστος επιστροφής προϊόντων.

Οι βιώσιμες μάρκες τείνουν να είναι μικρότερες εταιρείες με μικρότερα περιθώρια κέρδους, επομένως δεν έχουν την πολυτέλεια να αφήσουν ολόκληρες συλλογές να πάνε χαμένες επειδή υπήρξε αστοχία στα νούμερα. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι καταστροφικό για μια μικρή μάρκα για αυτό και ακολουθούν τον παραδοσιακό τρόπο των πολλών δοκιμών και προσαρμογών πριν παραχθεί ένα ρούχο μαζικά. Οι πολλές δοκιμές εφαρμογής και οι έλεγχοι ποιότητας μειώνουν τις πιθανότητες επιστροφής.

Προτιμούν να τα πετάξουν, τους συμφέρει 

Οι περισσότερες βιώσιμες, φιλικές προς το περιβάλλον μάρκες εργάζονται σκληρά για να παράγουν τόσο ώστε να καλύψουν τη ζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι παράγουν σε μικρές ποσότητες, κάτι που κοστίζει πιο ακριβά -όσο μεγαλύτερη η παραγωγή τόσο λιγότερο κοστίζει.

Αντίθετα, οι μάρκες fast-fashion κατασκευάζουν δεκάδες χιλιάδες κομμάτια από τον κάθε κωδικό, γνωρίζοντας ότι μέρος αυτών δεν θα διατεθεί στην αγορά. Μπορούν να αντέξουν αυτές τις απώλειες, όταν τους κοστίζει 3 δολάρια για να κατασκευάσουν ένα μπλουζάκι και 10 ένα φόρεμα. Μπορούν να τα πετάξουν, έχουν ήδη κερδίσει.

Η τιμή ανά ρούχο είναι τόσο χαμηλή όταν παράγεις σε αυτές τις ποσότητες, που ακόμα κι αν ξέρεις ότι δεν μπορείς να πουλήσεις εκατοντάδες ή ακόμα και χιλιάδες από αυτά τα ρούχα, σε συμφέρει. Ο παραλογισμός της εξόρυξης φυσικών πόρων και η υποχρέωση των εργαζομένων να κατασκευάζουν ρούχα που δεν θα φορεθούν ποτέ συμπυκνώνει το νόημα του τι δεν πάει καλά με τη βιομηχανία της μόδας.

Οι αειφόρες μάρκες μόδας προσπαθούν να βρουν τρόπους να λειτουργούν με σεβασμό στο περιβάλλον και τους εργαζόμενους και αυτό δυστυχώς κοστίζει. Όσο περισσότεροι καταναλωτές στρέφονται προς αυτές, τόσο εκείνες θα μπορούν να κατασκευάζουν σε μεγαλύτερες ποσότητες, μειώνοντας λίγο τις τιμές τους. Αλλά τα φιλικά προς το περιβάλλον ρούχα δεν θα είναι ποτέ τόσο φθηνά όσο η γρήγορη μόδα. Από την άλλη πλευρά, πόσα ρούχα έχουμε πετάξει επειδή σκιστήκαν, τρυπήσαν ή χαλάσανε μετά από λίγες χρήσεις; Μόνο το κόστος ανά φθορά να υπολογίσετε, ίσως και να διαπιστώσετε ότι η γρήγορη μόδα είναι ένας ακόμα τρόπος να χάνετε γρήγορα τα λεφτά σας.

Photo: Unsplash